Foto: UN News

JSST: dunyodagi har yuzinchi oʻlim oʻz joniga qasd qilish natijasidir

Dunyoda oʻz joniga qasd qilishlar soni 20 yil ichida 36 foizga kamaydi, ammo ular dunyodagi oʻlimning asosiy sabablaridan biri boʻlib qolmoqda. Oʻz joniga qasd qilish natijasida har yili OIV, bezgak va koʻkrak bezi saratonidan oʻladiganlar sonidan koʻp. Oʻz joniga qasd qilish urushlar va qotilliklarga qaraganda koʻproq odamlarning hayotiga zomin boʻlmoqda.

JSST maʼlumotlariga koʻra, 2019-yilda 700 ming kishi oʻz joniga qasd qilgan. Dunyoda har yuzinchi oʻlim oʻz joniga qasd qilish natijasidir.

Payshanba kuni Butunjahon sogʻliqni saqlash tashkiloti (JSST) oʻz joniga qasd qilishning oldini olish uchun zarur boʻlgan choralarni koʻrishda yordam berish uchun milliy hokimiyat uchun yangi koʻrsatma chiqardi. Bugungi kunda faqat 38 mamlakatda oʻz joniga qasd qilish boʻyicha milliy strategiya mavjud.

«Biz oʻz joniga qasd qilishni eʼtiborsiz qoldirolmaymiz va qoldirmasligimiz kerak. Ularning har biri fojia. COVID-19 pandemiyasi davom etgan uzoq oylardan soʻng, oʻz joniga qasd qilishning oldini olishga alohida ahamiyat berish kerak, chunki hali ham koʻplab xavf omillari mavjud — ish joylarining yetishmasligi, moliyaviy muammolar bilan bogʻliq stress, ijtimoiy izolyatsiya”, — dedi JSST rahbari, doktor Tedros Gebreyesus.

“Bugun chiqarilgan yangi yoʻriqnomada [mamlakatlarga] oʻz joniga qasd qilishning oldini olish boʻyicha harakatlarini kuchaytirishga imkon beradigan aniq koʻrsatmalar berilgan”, deya qoʻshimcha qildi doktor Tedros.

JSSTning eslatishicha, oʻz joniga qasd qilishlar soni turli yosh guruhlari, mamlakatlar va mintaqalarda juda katta farq qilishi mumkin. Oʻz joniga qasd qilishning 79 foizi kam va oʻrta daromadli mamlakatlarda sodir boʻladi. Oʻz joniga qasd qilishning eng koʻp soni Afrikada, eng pasti esa Sharqiy Oʻrta yer dengizi mintaqasida qayd etilgan.

JSST mutaxassislarining taʼkidlashicha, oʻz joniga qasd qilish koʻrsatkichlari dunyo miqyosida sezilarli darajada pasaygan boʻlsada, Amerika mintaqasida oʻz joniga qasd qilishlar soni 2000-2019-yillarda 17 foizga oʻsgan.

Yevropa mintaqasida yiliga 140 mingga yaqin oʻz joniga qasd qilish holatlari sodir etiladi. Ushbu mintaqaga oʻz joniga qasd qilish darajasi yuqori boʻlgan koʻplab mamlakatlar, shu jumladan Rossiya kiradi. OAV maʼlumotlariga koʻra, 2019-yilda mamlakat oʻz joniga qasd qilishlar soni boʻyicha dunyoda uchinchi oʻrinni egalladi.

Mutaxassislarning taʼkidlashicha, oʻz joniga qasd qilish xatti-harakatining rivojlanish omillaridan biri bu jinsdir. Erkaklar uchun oʻz joniga qasd qilish darajasi ayollarga nisbatan ikki baravar koʻp.

JSST mamlakatlar rasmiylarini birinchi navbatda aholining eng muammoli guruhlari bilan ishlashga chaqiradi.

JSST eslatib oʻtadiki, koʻpincha odamlar 15 yoshdan 29 yoshgacha oʻz joniga qasd qilish natijasida vafot etadi. Oʻsmirlar va yoshlar oʻlimining asosiy sabablari — yoʻl-transport hodisalari, sil kasalligi va zoʻravonlik, toʻrtinchi oʻrinda oʻz joniga qasd qilish.

JSSTning taʼkidlashicha, oʻsmirlarning ijtimoiy va emotsional koʻnikmalarga ega boʻlishlari uchun eng muvaffaqiyatli yosh 10 yoshdan 19 yoshgacha boʻlgan davr hisoblanadi. Barcha aqliy kasalliklarning deyarli yarmi ushbu yosh guruhidagi odamlarda uchraydi.

Ushbu davrda, ayniqsa, oʻspirinning hissiy holatini kuzatib borish va unga kerakli yordamni koʻrsatish juda muhimdir. Ota-onalar va oʻqituvchilar bilan yashirin suhbatlar, maktabda va Internetda bezorilikdan himoya qilish, psixologlarning professional maslahati — bularning barchasi oʻz joniga qasd qilishning oldini olishga yordam beradi.

JSST maʼlumotlariga koʻra, pestitsidlar koʻpincha oʻz joniga qasd qilish uchun ishlatiladi. Oʻz joniga qasd qilishga qaror qilganlarning 20 foizi zararkunandalarga qarshi kurashish uchun odatda qishloq xoʻjaligida ishlatiladigan toksik moddalarni ichishadi.

Dunyo boʻylab qishloq joylarda pestitsid bilan zaharlanish natijasida oʻz joniga qasd qilish holatlari qayd etilgan.

Hisob-kitob qilish usullari orasida ikkinchi oʻrinda — osib qoʻyish, uchinchisi — qurol bilan oʻz joniga qasd qilish.

Latest from Blog