Foto: Foreign Policy

Jahon tajribasi Rossiyaning vaʼda qilingan miqdordagi vaksinani ishlab chiqarish va yetkazib berish imkoniyatlariga shubha tugʻdiradi

///

Fevral oyida Slovakiya Bosh vaziri Igor Matovich hukumatdagi hamkasblarining roziligisiz Rossiyaga Sputnik V vaksinasini buyurtma qildi va uni aeroportda juda xursand kayfiyatda kutib oldi. Shunday qilib, u hukumat inqirozining boshlanishini belgilab qoʻydi, oxir oqibat esa u bosh vazir kursisidan mahrum boʻldi. Ayni paytda, slovakiyalik mutaxassislar Rossiya ishlab chiqaruvchisidan ushbu vaksinani hech boʻlmaganda vaqtincha foydalanish uchun faqat Slovakiyada tasdiqlash uchun hujjatlarni kutishmoqda, chunki Sputnik V hali ham Yevropa dorilar agentligi tomonidan tasdiqlanishini kutmoqda. Slovaklar, oʻz navbatida, vaksinaning mart oyida vaʼda qilingan partiyasini kutishni davom ettirmoqdalar, bu ikki million dozani tashkil qiladi. Hozirgacha vaksinaning atigi oʻndan biri olib kelingan.

Yevropa Ittifoqida vaksinalar yetkazib berish bilan bogʻliq vaziyat Rossiyaning “Sputnik V”ni yetkazib berish toʻgʻrisida vaʼda berishiga yordam beradi. Buni oʻtgan hafta Yevropa Ittifoqining sammiti tasdiqladi. Sammitda soʻzga chiqqan Chexiya Bosh vaziri Andrey Babis oʻzining keskin bayonotlaridan keyin Chexiyani tasdiqlangan ishlab chiqaruvchilardan oʻn minglab dozalarni olish imkoniyatini mahrum qildi. Bosim ostida Babis Rossiyadan Sputnik V partiyasini buyurtma qilish kerakligini aytdi. Bunga vazirni mamlakat prezidenti Milosh Zeman undayotgani aytiladi. Biroq, Sogʻliqni saqlash vaziri Yan Blatniy Sputnik Vʼga qarshi.

Biroq, Slovakiya misoli shuni koʻrsatadiki, Rossiya vaksina bilan siyosiy shantaj vositasi sifatida ishlaydi va oʻzini ishonchli sherik va yetkazib beruvchi kabi tutmaydi. Koʻpgina boshqa mamlakatlar ham shunday vaziyatga duch kelishdi: birinchi navbatda siyosiy tashviqot va shartnomani imzolash, keyin esa Sputnik V partiyasining bekor kutish.

Rossiyada ikki turda qoʻllaniladigan yetarlicha vaksina ishlab chiqarish qiyin. Moskva oʻzi ishlab chiqaradigan vaksinani asosan siyosiy sabablarga koʻra “tasarruf” qiladi. Rossiya siyosati va tashviqoti azaldan Gʻarb demokratik rejimlarini buzish va ularning birligini boʻlinishga qaratilgan. Yevropa Ittifoqida hali tasdiqlanmagan vaksinadan foydalanish boʻyicha tortishuvlar Slovakiyada, shuningdek Chexiya va Yevropa Ittifoqining boshqa mamlakatlarida eng yaxshi vositadir.

Sputnik V birdamlik va tibbiy yordam vositasidan koʻra koʻproq tashviqot va tajovuzkor diplomatiya vositasidir“, dedi Fransiya tashqi ishlar vaziri Jan-Iv Le Drian bir hafta oldin France Info radiosiga bergan intervyusida.

Sputnik V ishlab chiqaruvchisining Twitterdagi sahifasida, agar vaksina favqulodda vaziyatlarda foydalanish uchun Vengriya va boshqa 58 mamlakatda boʻlgani kabi tasdiqlansa, aprel oyida Chexiya Respublikasida 300 ming kishiga dozalarni yetkazib berish imkoniyatiga ega boʻlishi maʼlum qilindi. Ammo Vengriyada, xuddi Chexiya singari, kasallanish darajasi eng yuqori darajaga yetgan, fuqarolar rus dori-darmonlari bilan emlashni xohlamaydilar. Ular Yevropaning Dori vositalari agentligi tomonidan tasdiqlanmagan, ammo Vengriya Bosh vaziri Viktor Orban allaqachon emlangan Xitoyning Sinopharm vaksinasiga koʻproq ishonishadi.

Vaksinaning vatanida ham Sputnik V’ga ishonch uchun kurash olib borilmoqda. Yaqinda prezident Vladimir Putin vaksinaning dozasini oldi, ammo buning video-dalillari yoʻq va Kreml bu qanday vaksina ekanligini ham oshkor qilmadi.

“Levada” markazi tomonidan fevral oyida oʻtkazilgan soʻrov natijalariga koʻra, rossiyaliklarning 62% Sputnik V bilan emlashni istamaydilar.

Uning samaradorligi haqidagi shubhalarga yaqinda Argentina prezidenti Alberto Fernandes bilan sodir boʻlgan voqea sabab boʻldi, u oʻzining tvitterida koronavirusning yengil alomatlari paydo boʻlganligini yozdi va test ijobiy natija koʻrsatdi. Buni qarangki, u 21-yanvar kuni Sputnik V bilan emlangan va 11-fevralda ikkinchi dozani olgan edi. Vaksina ishlab chiqaruvchisi oʻzining Twitter sahifasida vaksinani ogʻir kasalliklardan 100 foiz himoya qiladi va tezda davolanishiga kafolat beradi, deya maʼlum qilgan edi.

Dekabr oyining oxirida Lotin Amerikasida birinchi boʻlib Sputnik V bilan emlashni boshlagan Argentina, Rossiya ishlab chiqaruvchisining navbatdagi vaʼda qilingan partiyalarini behuda kutmoqda. Argentina fevral oyining oxiriga qadar 20 million dozani qabul qilishi kerak edi, ammo mart oxirigacha vaksinaning atigi toʻrt millioni keldi.

Rossiyaning juda yaqin ittifoqchisi boʻlgan Serbiya ham xuddi shu vaziyatga duch keldi. Mamlakatda ommaviy emlash, avvalambor, vaʼda qilingan ruscha yuklar bilan emas, balki Xitoy vaksinasi taʼminoti tufayli mumkin boʻldi.

Sputnik V bilan bogʻliq muammo ommaviy ishlab chiqarishda. Vaksinani ishlab chiqarishni moliyalashtiradigan Rossiya toʻgʻridan-toʻgʻri investitsiyalar jamgʻarmasi rahbari Kirill Dmitriyev 2-aprel kuni oʻnta mamlakat ishlab chiqaruvchilari bilan 20 ta shartnoma tuzilganligi va vaksina Hindiston hamda Janubiy Koreyada litsenziya asosida ishlab chiqarilishini eʼlon qildi. Rossiya fabrikalari hali ham oʻz majburiyatlarini bajara olmayapti, ammo litsenziyalangan ishlab chiqarish bosqichma-bosqich yoʻlga qoʻyiladi. Masalan, mart oyining oʻrtalarida Rossiya Hindistonda faoliyat yuritadigan Xitoyning Gland Pharma firmasi bilan Sputnik V ishlab chiqarish toʻgʻrisida shartnoma imzolaganini eʼlon qildi. Kompaniyaning oʻzi aytganidek, ularning zavodlaridan olingan vaksina jahon bozoriga faqat shu yilning toʻrtinchi choragida kirib keladi.

Xuddi shu ishlab chiqarish boʻyicha boshqa muzokaralar olib borilmoqda, masalan, Italiyada. Biroq Italiya Bosh vaziri Mario Draghi Sputnik V’dan foydalanish sharti Yevropa dori agentligi tomonidan tasdiqlanishi kerakligini aytdi.

Avstriya kansleri Sebastyan Kurts, Yevropa Ittifoqida vaksinalarni tarqatishning hozirgi uslubiga qarshi boʻlganlardan biri, soʻnggi sammitda, Vena katta ehtimol bilan kelasi hafta Rossiya vaksinasining million dozasini buyurishini aytdi, u aprel oyida keladi.

Germaniyadagi siyosatchilar ham Sputnik V vaksinasidan foydalanis ustida bahslashmoqda. Politico.eu nashrining yozishicha, Prezident Putin oʻtgan hafta Germaniya kansleri Angela Merkel va Fransiya prezidenti Emmanuel Makronni Sputnik V’dan telefon suhbati paytida foydalanishga ishontirishga urindi. O’z navbatida “Vaksinani Germaniyada Yevropa Ittifoqining roziligisiz ishlatish mumkin emas”, dedi Germaniya Sogʻliqni saqlash vazirligi vakili Sebastian Gulde.

Shunday qilib, hamma narsa Yevropaning dori-darmon agentligiga bogʻliq boʻlib, tashkilot hali ham ishlab chiqaruvchidan tegishli hujjatlarni kutmoqda va shuningdek, Rossiyada Sputnik V ishlab chiqarish jarayoni bilan tanishishni aprel oyidagi tashrif bilan rejalashtirmoqda.

Biroq, hech boʻlmaganda Yevropaning tibbiyot agentligi qaroriga qadar, ruslarning oʻzi hamkorlik qilmasdan takliflarni keyinga qoldirishi, Kreml Sputnik V vaksinasi bilan oʻzining siyosiy oʻyinlarini oʻtkazishi mumkin.

Latest from Blog