Qodir Yusupov / Foto: Gazeta.uz

BMT davlat toʻntarishi ishi boʻyicha qamalgan sobiq diplomat Qodir Yusupovni himoya qilib chiqdi

BMTning Oʻzboshimchalik bilan hibsga olish boʻyicha ishchi guruhi (UN WGAD) Oʻzbekiston hukumatini sobiq diplomat Qodir Yusupovni zudlik bilan ozod qilishga va unga munosib tovon puli berishga chaqirdi, deya xabar beradi Inson huquqlari boʻyicha xalqaro hamkorlik (IHXH).

Qodir Yusupov — Tashqi ishlar vazirligining sobiq xodimi. Turli yillar davomida u Oʻzbekistonning Avstriya, Buyuk Britaniya, Sudan, Yaqin Sharq mamlakatlaridagi elchixonalarida, shuningdek, mamlakatning BMT va YeXHT huzuridagi doimiy vakolatxonalarida ishlagan.

2020-yil 9-yanvarda Oʻzbekiston Harbiy sudi 69 yoshli Qodir Yusupovni davlatga xiyonat qilishda ayblab, 5,5 yilga ozodlikdan mahrum qildi (Jinoyat kodeksining 157-moddasi). U 2018-yilning dekabrida hibsga olingan. Harbiy sud bu ishni 2019-yil iyun oyida koʻrishni boshlagan, mahkum oʻz aybini tan olmagan edi.

Buyuk Britaniyalik qirollik advokati, inson huquqlari boʻyicha mutaxassis Jefri Robertson oʻtgan yilning 10-dekabrida BMTning Oʻzboshimchalik bilan hibsga olish boʻyicha ishchi guruhiga shikoyat yubordi. Shikoyatda aytilishicha, Oʻzbekiston Yusupovni hibsga olish va keyingi sud jarayoniga nisbatan ichki va xalqaro majburiyatlarini buzgan holda harakat qilgan.

“919 kun qamoqda oʻtirgandan soʻng, otam Qodir Yusupov adolat bilan yuzlashdi, lekin Oʻzbekistonda — uyda emas, balki Jenevada. BMT har ikki tomonning qonuniy dalillarini koʻrib chiqib, otam oʻzboshimchalik bilan hibsga olingan va Inson huquqlari umumjahon deklaratsiyasining 3, 8, 9, 10, 11-moddalari hamda Fuqarolik va siyosiy huquqlar toʻgʻrisidagi xalqaro paktning 2 (3), 9.14-moddalari buzilgan holda hibsga olingan degan xulosaga keldi”, — dedi mahkumning oʻgʻli Bobur Yusupov.

Uning soʻzlariga koʻra, BMT ishchi guruhi Oʻzbekiston hukumatidan 5 oy ichida otasini ozod qilish, reabilitatsiya qilish va tovon puli toʻlashni hamda BMTning Inson huquqlari boʻyicha kengashiga hisobot berishni talab qilmoqda.

“Bu Oʻzbekiston hukumatining BMTning Inson huquqlari boʻyicha Kengashining yangi saylangan aʼzosi sifatida oʻz majburiyatlarini bajarishga sodiqligini sinovdan oʻtkazadi”, deb yozgan u.

Bu haqda oʻzboshimchalik bilan hibsga olish boʻyicha ishchi guruh tomonidan 2021-yil 3−12-may kunlari boʻlib oʻtgan 90-sessiyasida qabul qilingan fikrlarda ham aytilgan.

“Ishning barcha holatlarini hisobga olgan holda, tegishli choralar janob Yusupovni zudlik bilan ozod qilish va unga xalqaro huquqqa muvofiq kompensatsiya va boshqa tovon puli toʻlash huquqini berishdir. Global koronavirus infeksiyasi (COVID-19) pandemiyasi va hibsga olish joylarida tahdid solayotgan hozirgi sharoitda ishchi guruh hukumatni janob Yusupovning zudlik bilan ozod qilinishini taʼminlash uchun shoshilinch choralar koʻrishga chaqiradi”, — deyiladi hujjatda.

Bundan tashqari, ishchi guruh Qodir Yusupovning “oʻzboshimchalik bilan hibsga olinishi holati boʻyicha Oʻzbekiston hukumatini toʻliq va mustaqil tekshirishni taʼminlashga chaqiradi” va “uning huquqlari buzilganligi uchun javobgar shaxslarga nisbatan tegishli choralar koʻrilishini” talab qiladi.

Qodir Yusupovni ozod qilish haqidagi qoʻshma bayonot oltita xalqaro inson huquqlari tashkiloti — Markaziy Osiyoda inson huquqlari assotsiatsiyasi (AHRCA), Inson huquqlari boʻyicha xalqaro sheriklik (IPHR), Norvegiya Xelsinki qoʻmitasi (NHC), Inson huquqlari boʻyicha Xelsinki jamgʻarmasi, Freedom Now (AQSh) va Qiynoqlarga qarshi Butunjahon tashkiloti (QQBT) tomonidan ham eʼlon qilindi (PDF).

Qoʻshma bayonotda qayd etilishicha, 2018-yil dekabridan buyon Navoiy shahridagi 4-sonli qamoqxonada boʻlib turgan Qodir Yusupov jiddiy yurak va psixologik kasalliklarga chalingan va uning salomatligi va hayotiga tahdid soladigan sharoitda saqlanmoqda.

Tashkilotlar maʼlumotlariga koʻra, 2020-yil 26-aprelda Navoiy shahridagi 4-koloniya boshligʻi Qodir Yusupov bilan birga 80 ga yaqin mahbuslardan iborat guruhni yigʻib, ularning shikoyatlari bor-yoʻqligini soʻragan. Sobiq diplomat gʻisht zavodidagi ish haqining pastligi (kuniga 0,15 dollardan kam) va Ramazon oyida roʻza tuta olmaslikdan shikoyat qilgan.

Buning uchun, xabarga koʻra, muassasa maʼmuriyati Qodir Yusupovni yana ikki mahbus boʻlgan karserga joylashtirgan. Ochlik eʼlon qilganidan soʻng, u ikki hafta davomida “1,5×2 m oʻlchamdagi, metall stul, bit bosgan, yirtilgan matras toʻshalgan temir yotoq va ochiq hojatxonali bir kishilik kameraga joylashtirilgan.

Qamoqxona maʼmuriyati mahkum qamoq qoidalarini buzgani uchun yakka tartibdagi kameraga joylashtirilganini maʼlum qildi.

“Bir kishilik kameradan chiqarilgandan soʻng, Yusupov bolalariga uning ruhiy va jismoniy sogʻligʻiga jiddiy zarar yetkazilganligini aytgan. 2020-yil oktyabr oyida Yusupovning mahkumlarga izolyatorni kunduzi tark etib, kechasi qaytib kelishiga imkon beradigan ochiq qamoqxonaga (manzil-koloniya) oʻtkazish toʻgʻrisidagi iltimosnomasi ilgarigi qilmishi sababli rad etilgan”, — deyiladi xabarda.

Inson huquqlarini himoya qilish tashkilotlarining taʼkidlashicha, 2021-yil fevral oyida sobiq diplomat qamoqxona qoidalarini buzgani uchun jazolangan va shu sababli u hozir boʻlgan 4-koloniyadagi sharoitdan yaxshiroq boʻlgan koloniya-aholi punktiga koʻchirilmagan.

Oʻzboshimchalik bilan hibsga olish boʻyicha ishchi guruh 1991-yilda tashkil etilgan. Unga tegishli davlatlar tomonidan tan olingan Inson huquqlari boʻyicha umumjahon deklaratsiyasi va boshqa xalqaro-huquqiy hujjatlarda belgilangan meʼyorlarga amal qilinmagan vaziyatlar, jumladan, oʻzboshimchalik bilan hibsga olish holatlarini tergov qilish topshirilgan.

Latest from Blog